Đồng tiền và thanh toán trong lãnh thổ Việt Nam: nguyên tắc chỉ sử dụng đồng Việt Nam và các ngoại lệ, chào giá và quảng cáo, trả lương bằng ngoại tệ, xử phạt, quy định về thanh toán không dùng tiền mặt, tỷ giá và doanh nghiệp chế xuất

Nguyên tắc chung

Pháp lệnh Ngoại hối cấm sử dụng ngoại hối trong lãnh thổ Việt Nam, trừ trường hợp được Ngân hàng Nhà nước cho phép, và Thông tư số 32/2013/TT-NHNN, đã được sửa đổi, bổ sung, cụ thể hóa nguyên tắc đó thành một quy định chi tiết. Điều 3 của thông tư quy định rằng, trên lãnh thổ Việt Nam, mọi giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo, báo giá, định giá, ghi giá trong hợp đồng, thỏa thuận và các hình thức tương tự khác, bao gồm cả quy đổi hoặc điều chỉnh giá hàng hóa, dịch vụ, giá trị của hợp đồng, thỏa thuận, không được thực hiện bằng ngoại tệ, trừ các trường hợp được liệt kê tại Điều 4. Quy định này áp dụng đối với người cư trú, và mọi doanh nghiệp được thành lập tại Việt Nam đều là người cư trú, bất kể tỷ lệ sở hữu nước ngoài (Khung pháp lý quản lý ngoại hối).

Phạm vi rộng của quy định khiến nhiều nhà đầu tư bất ngờ. Quy định không chỉ giới hạn ở việc thanh toán: báo giá, bảng giá, quảng cáo trên trang web hoặc giá dự thầu bằng đô la Mỹ đều thuộc phạm vi điều chỉnh ngay cả khi việc thanh toán sẽ được thực hiện bằng đồng Việt Nam. Quy định cũng không chỉ giới hạn ở bản thân mức giá: thông tư còn điều chỉnh cả các điều khoản quy đổi hoặc điều chỉnh giá bằng đồng Việt Nam theo một loại ngoại tệ, điều này đặt thực tiễn phổ biến là ấn định giá bằng đồng Việt Nam thả nổi theo tỷ giá đô la trước rủi ro. Thực tiễn và các phán quyết của tòa án về các điều khoản gắn với tỷ giá như vậy chưa thống nhất, và các lưu ý khi soạn thảo hợp đồng được trình bày tại mục Hợp đồng thương mại tại Việt Nam; cách làm thận trọng là ấn định giá bằng đồng Việt Nam và thỏa thuận cơ chế xem xét lại giá định kỳ thay vì tự động gắn với tỷ giá.

Các ngoại lệ có ý nghĩa thực tiễn

Điều 4 của thông tư liệt kê các trường hợp được phép. Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, các trường hợp quan trọng là như sau. Giao dịch với người không cư trú: người không cư trú được định giá và thanh toán bằng ngoại tệ đối với hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu cho mình, và người cư trú cung cấp được báo giá, định giá và nhận ngoại tệ; đây là cơ sở cho phép công ty con tại Việt Nam lập hóa đơn bằng đô la cho công ty mẹ ở nước ngoài hoặc cho khách hàng nước ngoài. Doanh nghiệp chế xuất: doanh nghiệp chế xuất (DNCX) được định giá và thanh toán bằng ngoại tệ, thông qua chuyển khoản, đối với hàng hóa mua từ thị trường nội địa để phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu, và bên cung cấp trong nước được báo giá và nhận ngoại tệ; các doanh nghiệp chế xuất cũng được giao dịch với nhau bằng ngoại tệ. Nhà thầu trúng thầu theo hình thức đấu thầu quốc tế được chào thầu bằng ngoại tệ đối với các chi phí ở nước ngoài và nhận chuyển khoản cho các chi phí đó. Đơn vị nhận ủy thác nhập khẩu, xuất khẩu được sử dụng ngoại tệ với bên ủy thác.

Các ngoại lệ khác bao gồm cửa hàng miễn thuế và kho ngoại quan; đại lý của hãng vận tải nước ngoài, được báo giá cước vận tải quốc tế bằng ngoại tệ nhưng phải được thanh toán bằng đồng Việt Nam; doanh nghiệp bảo hiểm đối với rủi ro tái bảo hiểm; doanh nghiệp vận tải hàng không, khách sạn và du lịch, được niêm yết giá bằng đồng Việt Nam kèm giá tương đương bằng ngoại tệ trên trang web và ấn phẩm chuyên ngành bằng tiếng nước ngoài, nhưng không được niêm yết trên thực đơn hoặc bảng giá; và việc góp vốn bằng ngoại tệ của người cư trú cho dự án đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Ngoài danh mục này, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước có thể chấp thuận từng trường hợp cụ thể khác. Giao dịch không thuộc một trường hợp ngoại lệ phải được thực hiện bằng đồng Việt Nam.

Trả lương bằng ngoại tệ

Điều 4 của thông tư cho phép tổ chức thỏa thuận trong hợp đồng lao động và trả tiền lương, tiền thưởng, phụ cấp bằng ngoại tệ cho người lao động là người không cư trú và người lao động là người nước ngoài cư trú. Do đó, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có thể trả lương bằng đô la hoặc euro cho tổng giám đốc là người nước ngoài vào tài khoản ngoại tệ của người lao động; hình thức chuyển khoản là phổ biến. Người lao động Việt Nam phải được trả lương bằng đồng Việt Nam. Dù thanh toán bằng loại tiền nào, thuế thu nhập cá nhân, bảo hiểm xã hội (nếu áp dụng) và sổ sách kế toán của người sử dụng lao động đều được tính bằng đồng Việt Nam theo tỷ giá quy định, vì vậy khi đồng Việt Nam mất giá, giá trị quy đổi sang đồng Việt Nam của khoản lương bằng ngoại tệ cho mục đích tính thuế sẽ tăng lên (Thuế thu nhập cá nhân và người lao động nước ngoài; Tiền lương, lương tối thiểu và bảng lương).

Hợp đồng thuê, giao dịch nội bộ tập đoàn và các cạm bẫy khác

Một số thỏa thuận có vẻ tự nhiên đối với tập đoàn nước ngoài lại không được phép. Hợp đồng thuê văn phòng hoặc nhà xưởng giữa chủ nhà Việt Nam và công ty con tại Việt Nam phải được định giá và thanh toán bằng đồng Việt Nam, mặc dù các nhà phát triển khu công nghiệp thường báo giá thuê theo các con số bằng đô la rồi lập hóa đơn bằng đồng Việt Nam; nhà đầu tư cần bảo đảm bản thân giá trong hợp đồng là một con số bằng đồng Việt Nam. Hai công ty con tại Việt Nam của cùng một tập đoàn phải giao dịch với nhau bằng đồng Việt Nam, kể cả khi công ty mẹ lập báo cáo bằng đô la. Nhà phân phối Việt Nam không được nhận hóa đơn bằng đô la từ công ty sản xuất tại Việt Nam của tập đoàn, mặc dù có thể nhận hóa đơn bằng đô la từ một công ty nước ngoài trong tập đoàn bán hàng trực tiếp từ nước ngoài. Và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không được thanh toán bằng đô la cho nhà thầu Việt Nam từ tài khoản ngoại tệ, trừ khi nhà thầu là doanh nghiệp chế xuất hoặc thuộc một trường hợp ngoại lệ khác.

Chế tài và hậu quả

Nghị định số 340/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 09/02/2026 và thay thế Nghị định số 88/2019/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 143/2021/NĐ-CP, quy định mức phạt hành chính đối với vi phạm về ngoại hối, bao gồm việc sử dụng ngoại tệ để niêm yết, quảng cáo, định giá hoặc thanh toán không đúng quy định. Tổ chức bị phạt gấp hai lần mức phạt quy định đối với cá nhân. Hệ quả thương mại có thể nghiêm trọng hơn khoản phạt: điều khoản giá bằng ngoại tệ giữa hai người cư trú có thể bị coi là vi phạm điều cấm của luật, khiến các bên phải tranh luận về mức giá được áp dụng, và cơ quan thuế có thể không chấp nhận hoặc xác định lại giao dịch. Về phần mình, các ngân hàng sẽ từ chối thực hiện khoản thanh toán bằng ngoại tệ giữa các người cư trú không thuộc trường hợp ngoại lệ.

Thanh toán bằng tiền mặt và không dùng tiền mặt

Việt Nam đã chuyển mạnh mẽ sang thanh toán không dùng tiền mặt. Nghị định số 52/2024/NĐ-CP điều chỉnh dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt, và các quy định về thuế hiện nay xử lý thanh toán bằng tiền mặt bằng cách không cho khấu trừ hoặc không cho tính vào chi phí được trừ. Theo Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, thuế GTGT đầu vào đối với hàng hóa, dịch vụ mua vào từ 5 triệu đồng trở lên, bao gồm cả thuế GTGT, chỉ được khấu trừ nếu doanh nghiệp có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt; tiền mặt nộp vào tài khoản của bên bán không đáp ứng điều kiện, và nhiều lần mua của cùng một bên bán trong cùng một ngày được cộng gộp. Theo điểm c khoản 1 Điều 9 Nghị định số 320/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/12/2025, khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên cho mỗi lần thanh toán chỉ được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp nếu có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Trên thực tế, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nên thanh toán cho mọi nhà cung cấp bằng chuyển khoản và chỉ sử dụng tiền mặt cho các khoản chi lặt vặt.

Các giao dịch tiền mặt lớn cũng được giám sát. Theo Luật Phòng, chống rửa tiền số 14/2022/QH15 và Quyết định số 11/2023/QĐ-TTg, ngân hàng và các đối tượng báo cáo khác phải báo cáo cho Ngân hàng Nhà nước các giao dịch tiền mặt có tổng giá trị từ 400 triệu đồng trở lên trong một ngày. Dù sao đi nữa, việc góp vốn nước ngoài và thanh toán chuyển nhượng cổ phần đều phải đi qua tài khoản vốn đầu tư bằng hình thức chuyển khoản (Tài khoản vốn đầu tư).

Tỷ giá và quy đổi

Ngân hàng Nhà nước công bố tỷ giá trung tâm hằng ngày đối với đô la Mỹ, và các ngân hàng thương mại được giao dịch trong biên độ cộng hoặc trừ 5% so với tỷ giá này; ví dụ, vào giữa tháng 8/2026, tỷ giá trung tâm là 25.586 đồng/USD, tương ứng mức trần 26.865 đồng. Tỷ giá đối với các ngoại tệ khác do các ngân hàng xác định. Doanh nghiệp mua ngoại tệ từ ngân hàng được phép để thực hiện các khoản thanh toán được phép, kèm chứng từ chứng minh, và bán ngoại tệ thu được cho ngân hàng khi cần đồng Việt Nam.

Thuế được kê khai và nộp bằng đồng Việt Nam, và báo cáo tài chính theo luật định được trình bày bằng đồng Việt Nam. Luật Kế toán cho phép doanh nghiệp có nghiệp vụ thu, chi chủ yếu bằng ngoại tệ được chọn loại ngoại tệ đó làm đơn vị tiền tệ trong kế toán nếu đáp ứng điều kiện, nhưng báo cáo tài chính theo luật định vẫn phải được quy đổi sang đồng Việt Nam. Doanh thu, chi phí, tài sản và nợ phải trả bằng ngoại tệ được quy đổi theo tỷ giá do các quy định về kế toán và thuế quy định, nhìn chung là tỷ giá giao dịch thực tế của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thực hiện giao dịch, và chênh lệch tỷ giá đã thực hiện và chưa thực hiện ảnh hưởng đến lợi nhuận chịu thuế. Doanh nghiệp có khoản vay hoặc khoản phải thu lớn bằng đô la nên lập mô hình tác động của tỷ giá đối với nghĩa vụ thuế và đối với mức trần chi phí lãi vay 30% EBITDA.