Thương mại điện tử, nền tảng số và bảo vệ người tiêu dùng: Luật Thương mại điện tử năm 2025 và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP, các loại nền tảng, đăng ký với Bộ Công Thương, nền tảng nước ngoài và ngưỡng 100.000 giao dịch, livestream và tiếp thị liên kết, định danh người bán, quyền của người tiêu dùng trong giao dịch từ xa, nền tảng số quy mô lớn, quảng cáo trực tuyến, hợp đồng điện tử và thuế

Từ nghị định đến luật

Trong hơn một thập kỷ, thương mại điện tử tại Việt Nam được điều chỉnh bằng nghị định: Nghị định số 52/2013/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung đáng kể bởi Nghị định số 85/2021/NĐ-CP, theo đó website bán hàng phải thông báo, và nền tảng cung cấp dịch vụ thương mại điện tử phải đăng ký, với Bộ Công Thương thông qua cổng thông tin trực tuyến. Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và đặt chế độ quản lý này trên nền tảng luật. Luật được hướng dẫn thi hành bởi Nghị định số 248/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 30/6/2026 và có hiệu lực từ ngày hôm sau, trừ quy định về định danh điện tử đối với người bán và người livestream, áp dụng từ ngày 1/1/2027. Theo quy định chuyển tiếp tại Điều 41, trang web, ứng dụng và tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực hợp đồng điện tử đã thông báo hoặc đăng ký trước ngày 1/7/2026 được tiếp tục hoạt động theo nội dung đã được chấp thuận đến ngày 30/6/2027, trước thời điểm đó phải hoàn tất các thủ tục mới.

Luật này tồn tại song song với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật Giao dịch điện tử, Luật Quảng cáo, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và các luật về thuế, mỗi luật đều áp dụng đối với hoạt động kinh doanh trực tuyến. Đầu tư nước ngoài vào thương mại điện tử cũng phải tuân thủ các quy định về tiếp cận thị trường đối với hoạt động phân phối và bán lẻ và chế độ giấy phép kinh doanh đối với thương nhân có vốn đầu tư nước ngoài (Tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài).

Các loại nền tảng và nghĩa vụ cốt lõi

Điều 4 phân loại nền tảng theo tính chất hoạt động và mức độ tham gia vào giao dịch: nền tảng kinh doanh trực tiếp, trên đó đơn vị vận hành bán hàng hóa, dịch vụ của chính mình; nền tảng trung gian, trên đó người bán bên thứ ba giao dịch; mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử; và nền tảng tích hợp kết hợp nhiều chức năng. Mọi nền tảng phải công khai bằng tiếng Việt danh tính của đơn vị vận hành, chính sách bảo vệ quyền riêng tư, quyền và nghĩa vụ của các bên và cơ chế giải quyết khiếu nại, và, trường hợp có chức năng đặt hàng, giá, điều kiện thanh toán, giao hàng, đổi trả và hoàn tiền, tiêu chí ưu tiên hiển thị sản phẩm và quy định về livestream (Điều 11). Người mua phải có khả năng xem lại và xác nhận đơn hàng trước khi đặt, và hồ sơ phải tiếp tục có thể truy cập sau đó (Điều 12 và Điều 13). Dữ liệu giao dịch phải được lưu trữ tối thiểu ba năm, kể cả sau khi gian hàng của người bán đã đóng.

Nền tảng trung gian chịu các nghĩa vụ nặng nhất: xác minh người bán và tách biệt tài khoản kinh doanh với tài khoản cá nhân, kết nối thông tin người bán với các cơ sở dữ liệu quốc gia, gỡ bỏ tin đăng xâm phạm và trái pháp luật, phối hợp với cơ quan có thẩm quyền và giải quyết tranh chấp. Từ ngày 1/1/2027, người bán phải hoàn tất định danh điện tử: cá nhân bằng họ tên, ngày sinh và số định danh cá nhân; tổ chức bằng tên, trụ sở chính, mã số định danh và danh tính của người đại diện theo pháp luật; cá nhân nước ngoài bằng hộ chiếu còn hiệu lực tối thiểu sáu tháng; và tổ chức nước ngoài bằng thông tin đăng ký và danh tính của người đại diện theo pháp luật. Bộ Công Thương vận hành Hệ thống quản lý hoạt động thương mại điện tử kết nối với Cổng Dịch vụ công quốc gia để thực hiện đăng ký, tiếp nhận khiếu nại và giám sát rủi ro, và công bố danh sách các chủ thể tuân thủ và không tuân thủ (Điều 37).

Livestream và tiếp thị liên kết

Lần đầu tiên luật điều chỉnh hoạt động bán hàng qua livestream và tiếp thị liên kết. Nền tảng cho phép livestream phải công bố quy định về livestream, xác minh danh tính người livestream, giám sát nội dung và quảng cáo, giải quyết khiếu nại của người xem, dừng phiên livestream và gỡ bỏ nội dung vi phạm pháp luật hoặc nội dung do cơ quan có thẩm quyền xác định, cảnh báo về hàng hóa không an toàn và lưu trữ dữ liệu livestream tối thiểu một năm (Điều 22). Người bán phải cung cấp cho người livestream tài liệu về điều kiện kinh doanh, chất lượng sản phẩm và, trường hợp nội dung quảng cáo phải được xác nhận, nội dung đã được chấp thuận trước khi livestream (Điều 23). Người livestream phải xác minh danh tính, tuân thủ quy định của nền tảng, từ chối quảng bá khi tài liệu của người bán không đầy đủ, và không được cung cấp thông tin gây nhầm lẫn (Điều 24). Nhà cung cấp dịch vụ tiếp thị liên kết phải xác minh danh tính người tiếp thị trước khi tạo liên kết và gỡ bỏ liên kết đến hàng hóa trái pháp luật; người tiếp thị phải cung cấp thông tin danh tính và gỡ bỏ liên kết vi phạm khi có yêu cầu (Điều 25 và Điều 26). Do đó, thương hiệu nước ngoài sử dụng người có ảnh hưởng Việt Nam để bán hàng qua livestream có trách nhiệm cung cấp cho họ tài liệu chính xác về sản phẩm và quảng cáo.

Nền tảng nước ngoài

Điều 27 yêu cầu mọi nền tảng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam phải đăng ký với cơ quan có thẩm quyền. Theo Nghị định số 248/2026/NĐ-CP, nghĩa vụ này phát sinh khi có bất kỳ một trong ba sự kiện: nền tảng có lựa chọn ngôn ngữ tiếng Việt; sử dụng tên miền .vn; hoặc đạt từ 100.000 giao dịch trở lên với người mua tại Việt Nam trong một năm dương lịch, trong trường hợp này phải đăng ký trong vòng 60 ngày kể từ khi đạt ngưỡng. Nền tảng kinh doanh trực tiếp hoặc nền tảng trung gian nước ngoài có chức năng đặt hàng phải thành lập pháp nhân tại Việt Nam hoặc chỉ định người đại diện theo ủy quyền; nền tảng trung gian hoặc mạng xã hội không có chức năng đặt hàng phải chỉ định người đại diện theo ủy quyền. Trường hợp nền tảng có chức năng đặt hàng chưa thành lập pháp nhân, nền tảng phải duy trì khoản ký quỹ tối thiểu 20 tỷ đồng tại ngân hàng thương mại hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam trong suốt thời gian hoạt động, nộp bổ sung trong vòng 30 ngày nếu bị khấu trừ làm giảm số dư, nếu không Bộ Công Thương sẽ chấm dứt việc đăng ký. Các thay đổi quan trọng, như tên nền tảng, người đại diện theo pháp luật hoặc điều kiện giao dịch, phải được thông báo trong vòng 20 ngày làm việc.

Pháp nhân hoặc người đại diện tại Việt Nam chịu trách nhiệm về thủ tục pháp lý, vi phạm, khiếu nại và bảo vệ người tiêu dùng, và về việc tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu, an ninh mạng và quảng cáo (Điều 29 đến Điều 31). Nhà cung cấp dịch vụ thanh toán, logistics, hạ tầng và chứng thực hợp đồng điện tử phải từ chối hoặc tạm ngừng cung cấp dịch vụ cho các nền tảng không tuân thủ (Điều 33 đến Điều 36). Đối với nhà cung cấp dịch vụ trực tuyến nước ngoài, các quy định về lưu trữ dữ liệu tại Việt Nam và mở văn phòng tại Việt Nam dựa trên sự kiện kích hoạt theo Luật An ninh mạng cũng được áp dụng bổ sung (An ninh mạng, lưu trữ dữ liệu tại Việt Nam và chuyển dữ liệu xuyên biên giới).

Bảo vệ người tiêu dùng trực tuyến

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng số 19/2023/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, và Nghị định số 55/2024/NĐ-CP áp dụng đối với mọi hoạt động bán hàng cho người tiêu dùng và có các quy định cụ thể về giao dịch từ xa, bao gồm bán hàng trực tuyến. Thương nhân phải cung cấp thông tin rõ ràng về bản thân, hàng hóa, giá bao gồm thuế và phí, giao hàng, thanh toán và điều kiện đổi, trả hàng, bao gồm thời hạn, thủ tục và đầu mối liên hệ, và phải công bố quy trình giải quyết khiếu nại (Hỏi đáp số 87). Hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc danh mục do Thủ tướng Chính phủ ban hành, như điện, nước, viễn thông và vận chuyển hành khách bằng đường hàng không, phải được đăng ký với cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước khi sử dụng và được công khai. Sản phẩm có khuyết tật phải được ngừng bán trong vòng 24 giờ kể từ khi phát hiện hoặc có yêu cầu của cơ quan nhà nước, và việc thu hồi phải được thông báo trong vòng ba ngày làm việc đối với sản phẩm có nguy cơ gây hại đến tính mạng hoặc sức khỏe.

Nền tảng số trung gian quy mô lớn, được Nghị định số 55/2024/NĐ-CP xác định căn cứ vào số lượng người dùng tại Việt Nam hoặc tư cách là nền tảng trung gian lớn, phải công bố tiêu chí xếp hạng kết quả tìm kiếm, gắn nhãn kết quả trả phí và được tài trợ, duy trì tài khoản báo cáo trực tuyến và cung cấp dữ liệu theo yêu cầu cho cơ quan có thẩm quyền trong vòng năm ngày làm việc. Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia thuộc Bộ Công Thương là cơ quan trung ương về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, với Sở Công Thương cấp tỉnh thực thi tại địa phương; người tiêu dùng, và các tổ chức xã hội đại diện cho họ, cũng có thể khởi kiện. Các điều khoản không công bằng trong hợp đồng theo mẫu, như điều khoản loại trừ trách nhiệm của thương nhân hoặc cho phép đơn phương thay đổi, bị vô hiệu.

Quảng cáo trực tuyến và người có ảnh hưởng

Luật số 75/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Luật Quảng cáo, được thông qua ngày 16/6/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đưa mạng xã hội, ứng dụng trực tuyến và nền tảng số kết nối internet vào phạm vi điều chỉnh rõ ràng của các quy định về quảng cáo. Nội dung quảng cáo phải được nhận diện rõ ràng là quảng cáo. Người chuyển tải sản phẩm quảng cáo, tức các cá nhân quảng bá, xác nhận hoặc kiểm chứng sản phẩm trực tuyến, phải kiểm tra tư cách của người quảng cáo và tính chính xác của thông tin sản phẩm, công khai việc mình đang quảng cáo trước và trong khi quảng bá, tuân thủ pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nộp thuế đối với thu nhập từ quảng cáo và cung cấp tài liệu cho cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu. Nền tảng phải cung cấp cho người dùng công cụ để tắt và báo cáo quảng cáo không phù hợp, và quảng cáo vi phạm phải được gỡ bỏ hoặc chặn trong vòng 24 giờ kể từ khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Người quảng cáo ở nước ngoài quảng bá tới người dùng tại Việt Nam phải thực hiện thông qua người kinh doanh dịch vụ quảng cáo Việt Nam. Quảng cáo đối với sản phẩm chịu sự quản lý chuyên ngành, như dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và trang thiết bị y tế, vẫn phải được xác nhận hoặc thông báo nội dung trước khi đăng tải theo quy định chuyên ngành.

Hợp đồng điện tử, thanh toán, dữ liệu và thuế

Đơn đặt hàng trực tuyến hình thành hợp đồng bằng phương tiện điện tử. Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2024, công nhận giá trị pháp lý của hợp đồng điện tử và thông điệp dữ liệu, và Nghị định số 23/2025/NĐ-CP điều chỉnh chữ ký số và dịch vụ tin cậy (Hỏi đáp số 90); các quy định này, và những giấy tờ vẫn cần công chứng, được trình bày tại Hợp đồng thương mại tại Việt Nam. Việc thanh toán vào tài khoản và ví điện tử của người tiêu dùng chịu sự quản lý của Ngân hàng Nhà nước và không được đề cập ở đây. Dữ liệu khách hàng thu thập trực tuyến là dữ liệu cá nhân: sự đồng ý cho hoạt động tiếp thị, công nghệ theo dõi và việc chuyển dữ liệu sang hệ thống ở nước ngoài phải tuân thủ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (Bảo vệ dữ liệu cá nhân).

Việt Nam không có thuế dịch vụ số riêng. Nhà cung cấp nước ngoài cung cấp dịch vụ số và hàng hóa bán qua nền tảng cho khách hàng tại Việt Nam chịu thuế GTGT và thuế TNDN theo phương pháp ấn định, được thu thông qua việc khấu trừ bởi người mua là doanh nghiệp Việt Nam, khấu trừ bởi đơn vị vận hành nền tảng, hoặc đăng ký trực tiếp qua cổng thông tin của cơ quan thuế dành cho nhà cung cấp nước ngoài (Thuế GTGT và hóa đơn điện tử; Thuế nhà thầu nước ngoài và hiệp định thuế). Nền tảng cũng khấu trừ và nộp thuế thay cho hộ kinh doanh, cá nhân bán hàng theo quy định về quản lý thuế, và phải cung cấp dữ liệu về người bán và giao dịch cho cơ quan thuế.